Ortopedik onkoloji; kemik, kas ve diğer yumuşak dokularda gelişen tümörlerin tanı, cerrahi tedavi ve takibiyle ilgilenen ortopedi alanıdır. Bu değerlendirme yalnızca kötü huylu tümörler için yapılmaz; iyi huylu kemik lezyonları, yumuşak doku kitleleri, kemik kistleri ve başka organlardan kemiğe yayılmış tümörler de bu kapsamda ele alınabilir.
Kısaca
- Her kemik veya yumuşak doku kitlesi kanser değildir.
- Ortopedik onkoloji; tanı, biyopsi planı, cerrahi gereksinim ve takip kararlarını değerlendirir.
- Görüntüleme raporunun yanı sıra röntgen, MR veya BT görüntülerinin kendisi de önemlidir.
- Şüpheli tümörlerde biyopsi ve olası ameliyat aynı tedavi planının parçaları olarak düşünülür.
Ortopedik onkoloji neye bakar?
Ortopedik onkoloji; kas-iskelet sistemindeki kemik, kıkırdak, kas, yağ, bağ dokusu, damar ve sinir kılıflarından kaynaklanan kitlelerin değerlendirilmesiyle ilgilenir. Bu alanda hem iyi huylu hem kötü huylu tümörler, tümör benzeri lezyonlar ve kemik metastazları incelenebilir.
Örneğin osteokondrom, enkondrom veya bazı kemik kistleri iyi huylu olabilir. Osteosarkom, kondrosarkom ve Ewing sarkomu ise primer kötü huylu kemik tümörleri arasında bulunur. Ayrıca başka bir organda başlayan kanserin kemiğe yayılması, yani kemik metastazı, ortopedik açıdan kırık riski ve hareket fonksiyonu yönünden değerlendirme gerektirebilir. Kemik tümörü ile kemik metastazı arasındaki farklar yazımız bu ayrımı ayrıntılı açıklar.
Hangi durumlarda ortopedik onkoloji değerlendirmesi gerekir?
Kemik veya yumuşak doku kaynaklı her ağrı tümör anlamına gelmez. Travma, enfeksiyon, romatizmal hastalıklar ve aşırı kullanım sorunları da benzer yakınmalara yol açabilir. Ancak aşağıdaki durumlarda değerlendirme geciktirilmemelidir:
- Haftalar içinde geçmeyen veya giderek artan kemik ağrısı
- Gece belirginleşen ya da istirahatle azalmayan ağrı
- Giderek büyüyen, sert veya derin yerleşimli şişlik
- Röntgen, MR veya BT raporunda şüpheli kemik lezyonu ya da kitle görülmesi
- Belirgin bir travma olmadan gelişen kırık
- Bilinen bir kanser öyküsü olan kişide yeni başlayan kemik ağrısı
- Önceden saptanan kemik veya yumuşak doku lezyonunda büyüme izlenmesi
Bu bulguların hiçbiri tek başına kanser tanısı koydurmaz. Ama doğru tanıya ulaşmak için zamanında değerlendirme önemlidir. Başvuru yolu hakkında daha ayrıntılı bilgi için kemik tümörüne hangi bölüm bakar? içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
İlk ortopedik onkoloji muayenesinde neler değerlendirilir?
İlk görüşmede şikâyetin ne zaman başladığı, zaman içindeki değişimi, ağrının yeri ve niteliği, travma öyküsü, önceki hastalıklar, kullanılan ilaçlar ve aile öyküsü sorgulanır. Muayenede kitle veya hassasiyet bulunan alan, eklem hareketleri, kas gücü, dolaşım ve sinir bulguları değerlendirilir.
Hekim ayrıca lezyonun kemiğin dayanıklılığı üzerindeki etkisini ve olası kırık riskini değerlendirir. Bu nedenle sadece rapor metni değil, röntgen, MR, BT veya PET-BT görüntülerinin kendisi de incelenmelidir. Kemik tümörü MR görüntülemesinde görünür mü? başlıklı yazımız görüntülemenin tanıdaki yerini açıklar.
Tanı süreci nasıl ilerler?
- Öykü ve muayene: Şikâyetler, muayene bulguları ve kişisel tıbbi geçmiş değerlendirilir.
- Görüntüleme: Röntgen çoğu kemik lezyonunda temel incelemelerden biridir. MR kemik iliği ve çevre yumuşak dokular hakkında, BT ise kemik yapısı hakkında ayrıntılı bilgi verebilir.
- Ek incelemeler: Lezyonun özelliklerine göre kan testleri, PET-BT, kemik sintigrafisi veya başka tetkikler istenebilir.
- Biyopsi kararı: Görüntüleme ile kesinleşmeyen veya tedavi planını değiştirecek lezyonlarda doku örneği alınması planlanabilir.
- Patoloji ve tedavi planı: Patoloji sonucu; görüntüleme ve klinik bulgularla birlikte değerlendirilir. Tedavi kararı tümörün türüne, yerine ve hastanın genel durumuna göre verilir.
Biyopsinin ortopedik onkolojideki önemi
Biyopsi, şüpheli lezyondan doku örneği alınarak patolojik inceleme yapılmasıdır. Ancak biyopsi, yalnızca teknik bir örnek alma işlemi değildir. İğnenin veya cerrahi kesinin izleyeceği yol, olası tümör ameliyatını etkileyebilir. Bu nedenle biyopsi planı, sonraki cerrahi tedavi dikkate alınarak yapılmalıdır.
National Cancer Institute, kemik tümörü biyopsisinin cerrahi seçenekleri etkileyebileceği için bu alanda deneyimli ortopedik onkolog tarafından yapılmasının önemini vurgular. Kemik tümörü biyopsisi yazımızda biyopsi yöntemleri ve planlama ilkelerini daha ayrıntılı anlattık.
Ortopedik onkolog ile medikal onkolog arasındaki fark nedir?
Ortopedik onkoloji; kemik ve yumuşak doku tümörlerinin cerrahi yönünü, biyopsi planlamasını, uzuv koruyucu yaklaşımı ve gerektiğinde kemiğin yeniden yapılandırılmasını değerlendirir. Medikal onkoloji ise kemoterapi, hedefe yönelik ilaçlar, immünoterapi gibi sistemik tedavilerin planlanmasında görev alır. Radyasyon onkolojisi, radyoterapi gereksinimini değerlendirir.
Birçok hastada kararlar tek bir branş tarafından değil; ortopedik onkoloji, radyoloji, patoloji, tıbbi onkoloji, radyasyon onkolojisi ve rehabilitasyon uzmanlarının birlikte değerlendirmesiyle verilir. Her hastanın tedavi planı aynı değildir.
Cerrahi tedavide temel hedefler nelerdir?
Cerrahi gerektiğinde amaç, tümörün özelliklerine uygun sınırlarla çıkarılması ve mümkün olan en iyi fonksiyonun korunmasıdır. Uygun hastalarda uzvu korumaya yönelik cerrahi, kemik greftleri, tümör protezleri veya başka rekonstrüksiyon yöntemleri değerlendirilebilir. Bununla birlikte her hastada aynı cerrahi yaklaşım uygun değildir.
İyi huylu kemik tümörlerinin bir bölümünde düzenli takip yeterli olabilir. Kötü huylu kemik tümörlerinde ise cerrahiye ek olarak kemoterapi veya radyoterapi gerekebilir. Tedavi seçimi; tanı, tümörün yerleşimi, boyutu, yayılımı ve kişinin genel sağlık durumuna göre yapılır.
Muayeneye giderken neler götürülmeli?
- Röntgen, MR, BT veya PET-BT görüntüleri ve raporları
- Varsa önceki görüntülemeler, böylece zaman içindeki değişim değerlendirilebilir
- Patoloji raporları; varsa preparat ve bloklara ilişkin bilgiler
- Geçirilmiş ameliyatlara ait epikriz ve ameliyat notları
- Kullanılan ilaçların listesi ve bilinen hastalıklar
- Şikâyetin başlangıcını ve değişimini anlatan kısa bir not
Sık sorulan sorular
Ortopedik onkoloji yalnızca kanser hastalarına mı bakar?
Hayır. İyi huylu kemik tümörleri, kemik kistleri, yumuşak doku kitleleri ve tümör benzeri lezyonlar da ortopedik onkoloji kapsamında değerlendirilebilir.
Ortopedik onkolojiye gitmeden önce biyopsi yaptırmalı mıyım?
Şüpheli kemik veya yumuşak doku tümörlerinde biyopsi kararı ve yöntemi, olası cerrahi tedavi dikkate alınarak planlanmalıdır. Bu nedenle mümkünse işlemden önce ortopedik onkoloji değerlendirmesi yapılmalıdır.
Her kemik lezyonunda ameliyat gerekir mi?
Hayır. Bazı iyi huylu ve düşük riskli lezyonlar görüntüleme ile düzenli takip edilebilir. Ameliyat gereksinimi; tanıya, ağrıya, kırık riskine, büyümeye ve lezyonun bulunduğu bölgeye göre belirlenir.
Ortopedik onkoloji muayenesi acil olabilir mi?
Ani şiddetli ağrı, uzvun üzerine basamama, şekil bozukluğu veya kırık şüphesinde acil değerlendirme gerekebilir. Omurga sorununa eşlik eden yeni güçsüzlük, uyuşma ya da idrar ve bağırsak kontrolünde değişiklik de gecikmeden değerlendirilmelidir.
Bilgilendirme: Bu içerik genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi önerisi yerine geçmez. Kişisel değerlendirme için hekim muayenesi gereklidir.
Kaynaklar
Dr. Özgür Erdoğan, lise eğitiminin ardından İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi’ni başarıyla tamamlayarak tıp doktoru unvanını aldı. Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Kliniğinde yüksek ihtisasını tamamladı. Mart 2021’de Ortopedi Doçenti unvanını aldı.
